Các mục tiêu đa dạng sinh học toàn cầu không thể đạt được nếu không có sự tham gia đầy đủ của người dân bản địa và cộng đồng địa phương

Posted on 08 June 2021

Trong bối cảnh các nhà lãnh đạo toàn cầu sẽ có những cuộc họp quan trọng trong năm nay nhằm đưa ra những giải pháp cho các vấn đề khí hậu, thiên nhiên cũng như những thách thức trong phát triển bền vững, một nghiên cứu mới đây đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thừa nhận và tôn trọng các quyền, phương pháp quản trị và những nỗ lực bảo tồn của Người dân Bản địa và Cộng đồng Địa phương – những người chủ trông coi vùng đất của họ.
  • Trong một nghiên cứu toàn diện mới đây, các chuyên gia và tổ chức bảo tồn đã nhấn mạnh vai trò của người dân bản địa và cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ thiên nhiên và đa dạng sinh học toàn cầu. Nghiên cứu được thực hiện với sự hướng dẫn và đóng góp của chính người dân địa phương;
  • Đây là nghiên cứu hợp tác toàn cầu đầu tiên về vấn đề này. Kết luận cho thấy 91% diện tích đất của người dân bản địa và cộng đồng địa phương (IPLC) có điều kiện sinh thái tốt hoặc khá tốt và các vùng đất của IPLC chiếm ít nhất 36% diện tích đất của các khu vực có tầm đa dạng sinh học quan trọng trên toàn cầu;
  • Hiện tại, các khu đất của IPLC chiếm ít nhất 32% diện tích đất của hành tinh nhưng hơn một phần tư trong số này có thể phải đối mặt với nhiều áp lực phát triển trong tương lai. 
  • Những nhà ra quyết định phải đảm bảo quyền của người bản địa và cộng đồng địa phương ở các vùng đất, vùng nội thuỷ và các nguồn tài nguyên đã được công nhận và hợp thức hóa, đồng thời đảm bảo những đóng góp bảo tồn của họ được ghi nhận cũng như và nhận được sự hỗ trợ, bao gồm cả tài chính, cho những hoạt động đó. 
Phân tích này do khoảng 30 chuyên gia bảo tồn, người dân bản địa và các tổ chức về Quyền phối hợp thực hiện. Báo cáo Tình trạng các vùng đất và lãnh thổ của người bản địa và cộng đồng địa phương đưa ra các bằng chứng rõ ràng và thuyết phục rằng các mục tiêu đa dạng sinh học toàn cầu sẽ không thể đạt được nếu như không có sự tham gia đầy đủ của người bản địa và cộng đồng địa phương, khi mà những vùng đất của họ chiếm ít nhất 32% diện tích đất của hành tinh; 91% trong số này có điều kiện sinh thái tốt hoặc khá tốt.

Tình trạng các vùng đất và lãnh thổ của người bản địa và cộng đồng địa phương, báo cáo phân tích không gian toàn diện đầu tiên, miêu tả phạm vi các vùng đất của người bản địa và cộng đồng địa phương trên toàn cầu, tình trạng sinh thái, sự đa dạng sinh học và giá trị của các dịch vụ hệ sinh thái của các vùng đất này, cũng như những áp lực mà chúng và người dân ở đó đang phải đối mặt. Các vùng đất của người bản địa và cộng đồng địa phương chiếm một phần ba tổng diện tích đất toàn hành tinh và ít nhất 36% trong số đó là những Khu vực Đa dạng Sinh học Trọng yếu – những nơi giúp duy trì sự sống của hành tinh này. 
 
Qua bao thế hệ, những vùng đất này đã và đang được bảo vệ và bảo tồn bởi các cộng đồng sống trong và xung quanh đó. Nhưng vai trò thiết yếu của họ trong bảo tồn thiên nhiên trên toàn cầu thường bị xem nhẹ hoặc không coi trọng. 
 
“Tại những vùng đất của chúng tôi, có một mối liên kết chặt chẽ giữa hệ thống sinh thái - xã hội. Những kiến thức và hiểu biết lưu truyền ngàn đời giúp chúng tôi có thể quản lý các đồng cỏ, nguồn nước, điều hướng sự di chuyển của gia súc và động vật hoang dã. Mô hình chăn nuôi của chúng tôi không thể tách rời với môi trường tự nhiên, chính vì vậy chúng tôi đóng vai trò thiết yếu trong việc duy trì và tăng cường sức khoẻ hệ sinh thái – vì lợi ích của chính chúng tôi.” ông Justine Ole Nokoren, một nhà lãnh đạo địa phương tại Tanzania, chia sẻ. 
 
Trong bối cảnh các quốc gia chuẩn bị đàm phán một Khung chiến lược Toàn cầu mới về Đa dạng Sinh học vào cuối năm nay, báo cáo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc ghi nhận vai trò của người dân bản địa và cộng đồng địa phương, đồng thời hỗ trợ họ trong việc duy trì, bảo vệ và khôi phục các vùng đất và lãnh thổ của họ như một phần của nỗ lực bảo tồn. Báo cáo cũng chỉ ra cho thấy hơn một phần tư diện tích đất đai của người bản địa và cộng đồng địa phương có thể phải đối mặt với áp lực phát triển cao trong tương lai.
 
Trong bảo tồn, áp dụng phương pháp tiếp cận dựa vào quyền sẽ giúp đảm bảo quyền sử dụng đất đai và tài nguyên của người bản địa và cộng đồng địa phương, tôn trọng sự lãnh đạo và quản trị của họ, đồng thời đảm bảo họ được cung cấp đầy đủ thông tin trước khi quyết định cho phép thành lập các khu bảo tồn. Bất kỳ một nỗ lực bảo tồn toàn cầu nào, bao gồm lời kêu gọi bảo vệ và bảo tồn ít nhất 30% diện tích đất, nước ngọt hay đại dương trên toàn cầu vào năm 2030, đều phụ thuộc vào sự tham gia của người bản địa và cộng đồng địa phương. Và các mục tiêu này sẽ không thể đạt được nếu thiếu họ. 

Báo cáo kêu gọi những nhà ra quyết định đảm bảo quyền của người bản địa và cộng đồng địa phương ở các vùng đất, vùng nội thuỷ và các nguồn tài nguyên đã được công nhận và hợp thức hóa, đồng thời đảm bảo những đóng góp bảo tồn của họ được ghi nhận cũng như và nhận được sự hỗ trợ, bao gồm cả tài chính, cho những hoạt động đó. Các hình thức công nhận và sự hỗ trợ luôn phải do người bản địa và cộng đồng địa phương tự xác định và quyết định. Báo cáo cũng kêu gọi cần có thêm những nghiên cứu phối hợp với người bản địa và cộng đồng địa phương, bao gồm cả việc giám sát thực hiện hiệu quả Khung Chiến lược Toàn cầu về Đa dạng Sinh học sau năm 2020.
 
“Chúng ta đã có những bước tiến đáng kể trong việc giải quyết cuộc khủng hoảng mất mát thiên nhiên đang diễn ra, nhưng vai trò của người bản địa và cộng đồng địa phương trong bảo tồn cũng cần được nhìn nhận đúng đắn. Khi chúng ta cố gắng hàn gắn mối quan hệ rạn nứt của mình với thiên nhiên, chúng ta phải học hỏi từ tổ tiên về cách họ bảo vệ thiên nhiên như thế nào, đồng thời hỗ trợ họ bảo vệ và khôi phục các vùng đất và nguồn nước của họ. Để tạo ra một tương lai bền vững, có sức chống chịu tốt và thiên nhiên được phục hồi, chúng ta cần phải hành động ngay hôm nay, ghi nhận và kế thừa những đóng góp của người bản địa và cộng đồng địa phương trong bảo tồn,” ông Delfin Jr Ganapin, Chương trình Quản trị Toàn cầu của WWF phát biểu.
Các vùng đất của người bản địa và cộng đồng địa phương chiếm một phần ba tổng diện tích đất toàn hành tinh và ít nhất 36% trong số đó là những Khu vực Đa dạng Sinh học Trọng yếu
© Luis Barreto / WWF-UK